Strona główna / Kluby w Polsce / Piotrków Trybunalski / Relacje ze spotkań /

Klub Historyczny im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Piotrkowie Trybunalskim

Sesja popularnonaukowa „Wojna i okupacja niemiecka w Sulejowie 1939–1945”

8 września 2011 r. w Miejskim Ośrodku Kultury w Sulejowie odbyła się sesja popularnonaukowa „Wojna i okupacja niemiecka w Sulejowie 1939–1945”, zorganizowana przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, Klub Historyczny im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Piotrkowie Trybunalskim oraz Urząd Miejski w Sulejowie.

Otwarcia sesji dokonała przewodnicząca Rady Programowej Klubów Historycznych im. gen. S. Roweckiego „Grota” w regionie łódzko-kaliskim prof. dr hab. Maria Blomberg, po której głos zabrał Burmistrz Sulejowa Stanisław Baryła, witając przybyłych gości. Następnie w krótkim wystąpieniu dyrektor Oddziału IPN w Łodzi Marek Drużka wyraził zadowolenie z powodu organizacji sesji, podkreślając przy tym wagę podobnych przedsięwzięć dla środowisk lokalnych.

Jako pierwszy wykład pt. „Działania wojenne w rejonie Sulejowa we wrześniu 1939 r.” wygłosił historyk-regionalista Krzysztof Bojarczuk. Prelegent w swym wystąpieniu w sposób niezwykle szczegółowy przedstawił przebieg zaciętych walk, które toczyły w pierwszych dniach września 1939 r. oddziały polskie z wielokrotnie liczniejszą, nacierającą armią niemiecką. Rejon Sulejowa znajdował się w obszarze działań Grupy Operacyjnej „Piotrków” gen. Wiktora Thommee oraz północnego zgrupowania Armii „Prusy” gen. Stefana Dąb-Biernackiego. Do zbrodniczych czynów popełnionych przez wojska niemieckie należy bez wątpienia zaliczyć rozstrzelanie 6 września na polach wsi Moryca 19 oficerów z 76 pp.

Kolejny referat, „Bombardowanie Sulejowa we wrześniu 1939 r.”, wygłosił emerytowany wykładowca Akademii Świętokrzyskiej, członek Klubu „Grota” w Piotrkowie dr Jan Góral. Omówił on barbarzyńskie naloty na Sulejów niemieckich dywizjonów bombowych. W wyniku trzech zmasowanych nalotów w dniu 4 września, oraz bombardowań w dwóch kolejnych dniach śmierć poniosło kilkaset osób – Polaków i Żydów, mieszkańców Sulejowa oraz uciekinierów. Miasto uległo niemal całkowitemu zniszczeniu.

Po krótkiej przerwie wykład pt. „Represje niemieckie w stosunku do żołnierzy ZWZ z placówki w Sulejowie – (losy aresztowanych 11 II 1941 r.)” wygłosił Antoni Galiński z Oddziału IPN w Łodzi. Prelegent, opierając się na bogatej bazie źródłowej i licznych relacjach, przedstawił koleje losu aresztowanych członków podziemia z Sulejowa i okolic. Wielu z nich poniosło śmierć w hitlerowskich obozach koncentracyjnych. Spośród aresztowanych 11 lutego 1941 r. 59 osób zamordowano. W późniejszym okresie aresztowano dalsze 93 osoby, spośród których 53 zostały zabite. Wśród aresztowanych znajdowało się 64 członków ZWZ-AK. Niezależnie od tego stracono 47 osób na terenie Sulejowa.

Referat kończący sesję nosił tytuł „Zagłada Żydów – mieszkańców Sulejowa”, a wygłosił go Adam Sitarek z Oddziału IPN w Łodzi. W swym wystąpieniu prelegent przedstawił rolę ludności wyznania mojżeszowego w przedwojennym Sulejowie oraz tragiczny los, który spotkał ją na skutek eksterminacyjnej polityki nazistów.

Następnie odbyła się ożywiona dyskusja, którą poprowadził członek Rady Programowej Klubów „Grota” w regionie łódzko-kaliskim dr hab. prof. UJK Marek Dutkiewicz.
Mieszkaniec Sulejowa i niestrudzony badacz jego dziejów Jan Miller zwrócił się do organizatorów sesji z informacją o istnieniu cennych źródeł, które nie były dotychczas wykorzystywane przez historyków. Informacje te spotkały się z dużym zainteresowaniem ze strony pracowników Oddziału IPN w Łodzi.
Obecny na spotkaniu Prezes Zarządu Okręgu Światowego Związku Żołnierzy AK w Piotrkowie gen. bryg. Stanisław Burza-Karliński podzielił się swymi wspomnieniami z okresu walk we wrześniu 1939 r. oraz późniejszej działalności partyzanckiej na terenie powiatu piotrkowskiego. Kontynuacją tego wątku były wspomnienia przedstawiciela Okręgu ŚZŻAK w Łodzi kpt. Mirosława Kopy „Mirona”, który walczył w okresie II wojny światowej w 25 pp AK Ziemi Piotrkowsko-Opoczyńskiej.
Następnie głos zabrała Wiceprezes Zarządu Okręgu ŚZŻAK w Piotrkowie mjr dr Halina Kępińska-Bazylewicz „Kora”, która w niezwykle ciepłych słowach wspomniała wiceburmistrza Sulejowa z okresu międzywojennego dr. Bolesława Kwapińskiego. Ten znakomity lekarz i społecznik zapisał się na stałe w pamięci mieszkańców grodu nad Pilicą. Aresztowany wraz z żoną Heleną przez Niemców w 1943 r., był straszliwie torturowany w siedzibie gestapo w Piotrkowie. Kwapińscy zostali w lipcu 1943 r. wywiezieni do Oświęcimia. W styczniu 1944 r. Helena Kwapińska zmarła w obozie, co stanowiło dla lekarza niezwykle ciężki cios. On sam został na przełomie 1944/1945 r. przewieziony do obozu koncentracyjnego w Oranienburgu, gdzie w miarę swych możliwości ratował współwięźniów przed śmiercią. Gdy w marcu 1945 r. otrzymał od Niemców rozkaz przygotowania listy najbardziej wycieńczonych więźniów, przeznaczonych do likwidacji, dr Kwapiński popełnił samobójstwo.

Podsumowując sesję, wszyscy byli zgodni, że była to bardzo cenna i potrzebna inicjatywa. Przyjęto również wstępne założenia, iż będzie ona stanowiła przyczynek do prowadzenia dalszych badań nad historią Sulejowa, prowadzonych przez lokalnych historyków, przy wsparciu Oddziału IPN w Łodzi.

Sesja cieszyła się dużym zainteresowaniem. Licznie stawili się kombatanci i weterani walk o niepodległość Polski, w tym wielu członków Okręgu ŚZŻAK w Piotrkowie. Władze samorządowe reprezentowali Przewodniczący Rady Powiatu Piotrkowskiego Ireneusz Czerwiński, członek Zarządu Rady Powiatu Zbigniew Sarlej, kierownik Wydziału Edukacji i Rozwoju Powiatu Jan Stachowiak. Obecni byli również radni Rady Miejskiej z Sulejowa i Wolborza, członkowie Klubu „Grota” w Piotrkowie, pracownicy Muzeum Regionalnego w Opocznie i Archiwum Państwowego w Piotrkowie. Należy podkreślić liczny udział młodzieży – ponad 100 uczniów i nauczycieli – ze szkół sulejowskich: Szkoły Podstawowej nr 1 im. Jana Pawła II, Gimnazjum i Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych. Ponadto obecna była młodzież z Gimnazjum w Przygłowie. Osobami odpowiedzialnymi za organizację sesji byli Paweł Wąs – przewodniczący Klubu Historycznego im. gen. S. Roweckiego „Grota” w Piotrkowie Trybunalskim, Pani Sylwia Miller – kierownik Referatu Promocji, Kultury, Turystyki, Sportu i Informatyki Urzędu Miejskiego w Sulejowie oraz Pani Sylwia Klass – dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury w Sulejowie.

Sporządził
Przewodniczący Zarządu
Klubu Historycznego
im. gen. S. Roweckiego „Grota”
w Piotrkowie Trybunalskim

Paweł Wąs