• O Klubie
• Kluby w Polsce
• Baza wiedzy

Dnia 31 marca 2009 r. w poznańskim Oddziale IPN przy ul. Rolnej 45a odbyło się kolejne spotkanie Klubu Historycznego im. gen. Stefana Roweckiego „Grota”, a tematem spotkania była struktura i działalność aparatu bezpieczeństwa wobec Wielkopolan w latach 1945-1956. Otwierający i prowadzący spotkanie dyrektor Oddziału IPN w Poznaniu Ireneusz Adamski przypomniał, że Oddział wydał zbiór materiałów pokonferencyjnych „Zmagania ze społeczeństwem. Aparat bezpieczeństwa wobec Wielkopolan w latach 1945-1956”. Przygotowane specjalnie na to spotkanie referaty redaktorek wspomnianej książki, Agnieszki Łuczak i Aleksandry Pietrowicz, w znacznym stopniu poszerzają wiedzę na ten temat. Wspomniana książka, przygotowane referaty oraz planowana wystawa i gry terenowe dla młodzieży licealnej rozpoczynają rok obchodów 20-lecia Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego w Wielkopolsce.

Dr Agnieszka Łuczak wygłosiła wykład pt. "Podbój państwa 1945-1947/8. Metody likwidacji polskiego podziemia niepodległościowego w Wielkopolsce".
Omówiła pierwszy okres budowania komunistycznego systemu władzy w Wielkopolsce przypadający na lata 1944–1947/8, nazywany „okresem podboju państwa”. Zaprezentowała metody zwalczania przez aparat bezpieczeństwa najważniejszych przeciwników politycznych nowo instalowanego komunistycznego systemu władzy - konspiracyjnych organizacji i oddziałów zbrojnych. W wykładzie na wybranych przykładach zostały omówione powstawanie i charakter polskiego aparatu bezpieczeństwa w regionie oraz funkcjonariusze, którzy odegrali istotną rolę w działaniach wielkopolskiego resortu w omawianym okresie. Przedstawiono rozmaite metody zwalczania polskiego podziemia niepodległościowego: operacje zbrojne aparatu bezpieczeństwa, rozbudowa sieci agenturalnej oraz rozpracowania, m.in. największej poakowskiej antykomunistycznej organizacji w Wielkopolsce - Wielkopolskiej Samodzielnej Grupy Ochotniczej „Warta” i oddziału zbrojnego Eugeniusza Kokolskiego „Groźnego” operującego we wschodniej Wielkopolsce. Wśród innych metod likwidacji polskiego podziemia stosowanych przez urzędy bezpieczeństwa w wykładzie omówiono również mordy skrytobójcze na przykładzie działalności funkcjonariuszy PUBP w Kępnie oraz PUBB w Ostrowie Wielkopolskim. Wykład poruszył również temat zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy w więzieniu we Wronkach na przykładzie zabójstwa mjra Rudolfa Majewskiego ps. „Leśniak”, dowódcy Związku b. Partyzantów „Warta”. Omówiono również działalność oddziałów pozorowanych, czyli powstałych z inicjatywy UB, które wykorzystano przy likwidacji oddziału Franciszka Olszówki „Otta”.
Ostatnią metodą likwidacji podziemia niepodległościowego, omówioną w wykładzie były amnestie, zwłaszcza druga amnestia ogłoszona 22 lutego 1947 r., która przyczyniła się ostatecznego rozbicia podziemia. W istocie amnestia była bowiem inwentaryzacją podziemia i osób biorących udział w konspiracji antykomunistycznej. Wypełnione przez ujawniające się osoby kwestionariusze amnestyjne stanowiły materiał wyjściowy do inwigilacji przez aparat bezpieczeństwa wszystkich wymienionych osób oraz werbunku nowych tajnych współpracowników.

Aleksandra Pietrowicz omówiła zasadnicze założenia polityki masowego terroru i zastraszania społeczeństwa prowadzonej przez PZPR, aparat bezpieczeństwa oraz instytucje administracji państwowej w latach 1948-1954. Referentka przedstawiła przykłady realizacji tej polityki na terenie Wielkopolski w odniesieniu do Kościoła katolickiego, organizacji młodzieżowych związanych z kościołem (Katolickich Stowarzyszeń Młodzieży Męskiej i Żeńskiej, Sodalicji Mariańskiej, Caritas Academica), Związku Harcerstwa Polskiego, środowisk naukowych i twórczych, a także środowisk znajdujących się pod szczególną obserwacją resortu (byli członkowie konspiracji lat II wojny światowej oraz konspiracji niepodległościowej powojennej, działacze Polskiego Państwa Podziemnego, przedwojenni pracownicy Oddziału II, Policji Państwowej, Straży Granicznej, przedwojenni działacze państwowi, samorządowi, członkowie ugrupowań politycznych, powojenni działacze PSL itp). W referacie zwrócono uwagę na działania resortu bezpieczeństwa w gospodarce (inwigilacja zakładów przemysłowych, obsesja sabotaży i szkodnictwa gospodarczego, walka z "kułakami", "bitwa o handel", likwidacja własności prywatnej w rzemiośle, handlu, kulturze, próby kolektywizacji rolnictwa). Na konkretnych przykładach ukazano uderzenia bezpieki w zwykłych, nie angażujących się politycznie, obywateli. Masowość i powszechność terroru ilustrowała referentka danymi statystycznymi, dotyczącymi m.in. ilości aresztowań (w tym np. za uchylanie się od obowiązkowych dostaw przez chłopów, czy za uprawianie "szeptanej propagandy"), rozbudowy strukturalnej i personalnej aparatu represji, rozmiarów sieci agenturalnej, ilości kontrolowanej korespondencji.

Po wygłoszonych referatach pań: A. Łuczak i A. Pietrowicz, ilustrowanych pokazem multimedialnym, dyrektor Oddziału zaprosił członków i gości Klubu do obejrzenia dwóch filmów dokumentalnych w reżyserii Wincentego Ronisza poświęconych „żołnierzom wyklętym” oraz „losom niepokornych”. Dodał też, że jesienią tego roku Telewizja Polska pokaże wieloodcinkowy serial dokumentalny na temat powstania organizacji i działalności aparatu bezpieczeństwa w Polsce lat 1944 - 1989, zrealizowany na podstawie książki prof. Ryszarda Terleckiego, dyrektora Oddziału IPN w Krakowie, obecnie parlamentarzysty.

Obecni na sali, w tym kombatanci AK, więźniowie polityczni, członkowie „Solidarności” legalnej i podziemnej, z zainteresowaniem i wzruszeniem odebrali przedstawione referaty oraz pokazane filmy. Na koniec wyrazili oburzenie z powodu, nieuzasadnionych ich zdaniem, ataków części polityków na IPN, a szczególnie przeciw groźbom jego rozwiązania.
 

Dane kontaktowe Klubu

dr Natalia Cichocka
Klub Historyczny im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” Oddział w Poznaniu
przy Instytucie Pamięci Narodowej KŚZpNP Oddział w Poznaniu
adres: 61-487 Poznań, ul. Rolna 45a
tel.: 061 835 69 00 fax. 061 835 69 03

Opieka nad Klubem

Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Wielkopolska
Al. Niepodległości 16
61-713 Poznań

Instytut Pamięci Narodowej-KŚZpNP Oddział w Poznaniu
ul. Rolna 45a
61-487 Poznań