Strona główna / Kluby w Polsce / Łódź / Relacje ze spotkań /

Klub Historyczny im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Łodzi

Spotkanie Klubu poświęcone operacji „Freston”

Na spotkaniu Klubu Historycznego im. gen. S. Roweckiego „Grota” w Łodzi, które odbyło się w dn. 11 października 2011 r. w Domu Pomnika Marszałka Józefa Piłsudskiego (ŁDK) z wykładem pt. „Spóźniona aliancka misja – operacja »Freston« (XII 1944–I 1945)” wystąpił Zbigniew Zieliński, b. kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, żołnierz AK i oficer Wojska Polskiego, autor wielu publikacji z dziedziny inżynierii, wojskowości i urbanistyki, w tym trzydziestu czterech książek.

Zbigniew Zieliński jest synem kpt. Aleksandra Zielińskiego, który był tłumaczem podczas alianckiej misji „Freston”. W związku z tym jego wiedza na referowany temat znacznie wykraczała poza informacje uzyskane drogą kwerendy archiwalnej.

Prelegent rozpoczął od nakreślenia sytuacji politycznej Polski na przełomie 1943 i 1944 r. Pod koniec 1943 r. na konferencji teherańskiej nastąpił wyraźny podział stref wpływów między trzema wielkimi mocarstwami: USA, Wielką Brytanią i ZSRR. Ziemie polskie znalazły się w strefie działań Armii Czerwonej. Polska znalazła się w bardzo trudnej sytuacji oznaczającej, że nie może liczyć na pomoc zbrojną Zachodu. Tymczasem wschodni sąsiad był wrogiem, nie sojusznikiem. Jeszcze w połowie 1943 r. Komenda Główna AK domagała się od Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie, aby przysłano do Polski wojskową misję aliancką. Miała ona zapoznać się na miejscu z warunkami walki konspiracyjnej i otwartej oraz ułatwić nawiązanie kontaktów z wkraczającą Armią Czerwoną. Działania premiera Stanisława Mikołajczyka w tej sprawie nie były skuteczne. Alianci nie chcieli angażować się w sprawy wojskowe na terenie działań swojego sojusznika.

Brytyjska misja wojskowa została wysłana na ziemie polskie dopiero po klęsce Powstania Warszawskiego, zdaniem Zbigniewa Zielińskiego, zapewne za zgodą władz radzieckich. Niestety przybyła zbyt późno, aby zebrane przez nią informacje mogły wpłynąć na powojenne losy Polski.

Misją, która przyjęła kryptonim „Freston”, dowodził płk David Hudson. Początkowo miała liczyć sześć osób, ale ostatecznie na ziemie polskie „zrzucono” pięciu żołnierzy. Misja wraz ze sprzętem łącznościowym i uzbrojeniem wylądowała koło Żarek (rejon Jury Krakowsko-Częstochowskiej), a następnie została przetransportowana na teren lasów koło Radomska. Do ochrony przydzielono jej 50 żołnierzy AK.

Uczestnicy misji, poza informacjami wojskowymi, chcieli uzyskać opinie o panujących w Polsce nastrojach. Dane te mieli przekazywać potem do Londynu. Zbliżał się koniec wojny i wkrótce miała odbyć się konferencja w Jałcie. Zdaniem Zbigniewa Zielińskiego, przywódcy brytyjscy i amerykańscy, prawdopodobnie nie dowierzając informacjom przykazywanym przez wywiad AK, liczyli na bezstronną opinię misji „Freston” na temat sytuacji w okupowanej Polsce.

Tymczasem misja została zaatakowana przez wojska niemieckie. Wobec przewagi wroga płk Hudson miał zarządzić poddanie się, ale polski dowódca kompanii osłonowej wydał rozkaz o ewakuacji. Dzięki bohaterskiej walce żołnierzy polskich uczestnicy misji zdołali uciec. Udali się do Żytna, gdzie stacjonowała jednostka radziecka, ale tam nie dano im wiary, że są Brytyjczykami. Zostali uwięzieni i byli przesłuchiwani. Pułkownik Hudson zażądał widzenia z marszałkiem I. Koniewem. Doszło do tego spotkania, ale zanim misja dotarła do Moskwy, konferencja w Jałcie już się rozpoczęła. Informacje zebrane przez płk. Hudsona nie dotarły na czas do W. Churchilla. W opinii Zbigniewa Zielińskiego, misja „Freston” była celowo przetrzymywana przez władze radzieckie, aby płk Hudson nie mógł przesłać na czas do Londynu relacji o prawdziwej sytuacji w Polsce. W związku z tym Churchill nie miał bardzo istotnych argumentów do rozmów ze Stalinem w sprawie polskiej.