Strona główna / Kluby w Polsce / Zgierz / Relacje ze spotkań /

Klub Historyczny im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Zgierzu

Spotkanie Klubu poświęcone zbrodniom OUN-UPA na ludności Wołynia w 1943 r.

1 czerwca 2011 r. w Muzeum Miasta Zgierza odbyło się kolejne spotkanie Klubu Historycznego im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Zgierzu.

W pierwszej części zgromadzeni obejrzeli fragment filmu „Kryptonim Pożoga”, który wprowadził w tematykę spotkania. Po projekcji wykład „Zbrodnie OUN-UPA na ludności Wołynia w 1943 r.” wygłosił dr Leon Popek (IPN-Oddział Lublin).
Na wstępie wykładowca przedstawił sytuację na Wołyniu przed 1939 r. Był to tygiel narodowości: Ukraińców, Polaków, Żydów, Czechów, Węgrów, Niemców, Karaimów, Holendrów. Nie występowały większe konflikty narodowościowe, wbrew twierdzeniom historyków ukraińskich o prześladowaniu Ukraińców przez władze polskie. Zwalczano jednak ruch nacjonalistyczny i komunistyczny, które zakładały działalność terrorystyczną przeciw państwu polskiemu. Po wybuchu wojny na teren Wołynia uciekała ludność z zachodnich terenów RP, wycofało się tam wojsko i rząd. OUN atakował wycofujące się oddziały polskie, ataki te nasiliły się po 17 września. Po wkroczeniu Armii Czerwonej niszczono inteligencję na Kresach. Atak niemiecki na ZSRR spowodował masowe mordowanie więźniów, tych których nie udało się ewakuować. Administracja niemiecka stworzyła policję ukraińską, która brała udział w pacyfikacji Żydów.
Rzeź wołyńska rozpoczęła się wiosną 1943 r. Sześciotysięczna policja ukraińska na rozkaz UPA stworzyła oddziały partyzanckie. Pierwszy mord dokonał się w lutym 1943 r. Według historyków ukraińskich mordów dokonywały oddziały NKWD przebrane za Ukraińców. W wyniku działań okupantów społeczność polska została pozbawiona inteligencji, przez co na trudności napotykało tworzenie oddziałów AK. Powstawały – choć z trudem oddziały samoobrony – często w oparciu o parafie. Największą samoobronę w miejscowości Przebraże stworzył Henryk Cybulski, uciekinier z łagru.
Apogeum mordów nastało 10–12 lipca 1943 r. – była to tzw. akcja na Piotra i Pawła (prawosławne święto apostołów Piotra i Pawła przypada 12 lipca). Zniszczono wtedy 167 miejscowości i zamordowano 15-20 tys. Polaków, używając do tego ok. 20 tysięcy żołnierzy UPA. Niedobitki Polaków uciekły do miast i zostały przeważnie wywiezione na roboty. Część uciekła do Generalnego Gubernatorstwa. Część Ukraińców jednak ratowała Polaków i zapłaciła za to życiem. Bilans końcowy rzezi wołyńskiej to 50–70 tys. ofiar, 2,5 tys. zniszczonych miejscowości, z czego 1,5 tys. bezpowrotnie. Upamiętniono tylko 130 miejsc kaźni. Ginęli również Niemcy, Węgrzy, Czesi i Żydzi, a wraz z nimi wielowiekowa kultura wołyńska.
Na koniec dr Popek zaprosił na otwarcie wystawy „Niedokończone msze wołyńskie” w Wyższym Seminarium Duchownym w Łodzi. Zaprezentował również, napisaną wraz z Marią Dębowską, książkę pt. „Duchowieństwo diecezji łuckiej. Ofiary wojny i represji okupantów 1939–1945”.
Spotkanie zakończyła dyskusja, w której udział wzięli członkowie Klubu.
Najbliższe spotkanie odbędzie się 16 czerwca. Wykład mgr Marcina Kapusty (IPN Oddział w Krakowie) „Harcerski Ruch Antykomunistyczny” będzie połączony z projekcją filmu „Oni szli Szarymi Szeregami”.

Jacek Klimczak
Przewodniczący Zarządu Klubu Historycznego
im. gen. S. Roweckiego „Grota” w Zgierzu

Opracował
Kamil Klimczak
Sekretarz Zarządu