• O Klubie
• Kluby w Polsce
• Baza wiedzy

Było ono poświęcone tematyce harcerskiego ruchu antykomunistycznego. W pierwszej części zebrani obejrzeli fragment filmu „Oni szli Szarymi Szeregami”, a po projekcji wykład „Harcerski Ruch Antykomunistyczny” wygłosił mgr Marcin Kapusta z Oddziału IPN w Krakowie.
Prelegent we wstępie zaznaczył, że tematyka antykomunistycznego harcerstwa do niedawna była tematem całkowicie nieznanym. Takie harcerskie organizacje antykomunistyczne zaczęły powstawać po wkroczeniu Armii Czerwonej na tereny II RP (w 1944 r.). Powstawały one dość spontanicznie, składały się głównie z członków Szarych Szeregów, często były to drużyny podziemnego harcerstwa, które nie rozwiązały się, lecz prowadziły działalność przeciwko nowej okupacji. Drugim okresem powstawania harcerskich organizacji antykomunistycznych są lata 1949–1950, co było reakcją na komunizację, a potem likwidację ZHP.
Uczestnicy harcerskiej konspiracji musieli liczyć się z represjami – w śledztwach byli często torturowani, a w najlepszym razie byli wyrzucani ze szkół. Sankcje spadały także na ich rodziny. Rozpracowywaniem konspiracji młodzieżowej zajmował się Departament V Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Departament ten dopatrywał się głównego zagrożenia w dzieciach kułaków, członkach organizacji młodzieżowych katolickich i ludowych oraz byłych harcerzy Szarych Szeregów.
Następnie wykładowca przedstawił trzy harcerskie organizacje antykomunistyczne. Pierwszą z nich był Konspiracyjny Związek Harcerstwa Polskiego – Polska Straż Przednia. Założył ją w Dąbrowie Tarnowskiej Władysław Zawiślak ps. „Wierny Boj” na bazie lokalnych drużyn Szarych Szeregów, które nie zaprzestały działalności wraz z wkroczeniem armii sowieckiej na tereny Małopolski. Organizacja miała przede wszystkim: wpływać na oficjalne struktury ZHP, aby powstrzymać proces komunizacji tej organizacji; działalność niepodległościową oraz werbowanie nowych członków. Polska Straż Przednia objęła swoją działalnością całą południową Polskę. Intensyfikację działań UB wobec tej organizacji spowodowało zabicie przez jedną z dolnośląskich drużyn PSP funkcjonariusza UB, co było sprzeczne z założeniami programowymi organizacji. Rozbito dolnośląskie struktury PSP. Proces tej organizacji zakończył się trzema wyrokami śmierci, które wykonano. Podczas operacji rozbicia dolnośląskiej PSP został przechwycony szyfr tej organizacji. Następnie rozbito struktury organizacji w Wielkopolsce. Te działania przyczyniły się do aresztowania kierownictwa organizacji. Władysław Zawiślak został aresztowany 18 sierpnia 1946 r. Został skazany na kilkuletnie więzienie, które odbywał w Rawiczu.
Drugą organizacją przedstawioną przez prelegenta była Drużyna Harcerska im. Jeremiego Wiśniowieckiego „Stalowi Polacy”. Powstała w Mielcu na bazie zastępu „Rysiów”. Drużyna „Stalowi Polacy” wydawała gazetkę „Wola”, malowali na murach hasła antysowieckie i kolportowali ulotki. Prowadzili akcje rekwizycyjne na posterunkach milicji, w spółdzielniach itp. Największą akcją było zdemolowanie 18 marca 1946 r. lokalu PPR w Mielcu. UB rozpracowało organizację dopiero w 1951 r. i to w dość przypadkowy sposób – przypadkowo zatrzymano na dworcu w Warszawie członka organizacji, który miał przy sobie walizkę z bronią przeznaczoną do użycia podczas planowanej akcji na budynek Polskiej Agencji Prasowej. Konspirator podczas ucieczki został zastrzelony, a znalezione przy nim zapiski wykorzystano do rozbicia drużyny „Stalowych Polaków”.
Ostatnią organizacją zaprezentowaną przez wykładowcę był Harcerski Ruch Antykomunistyczny (HRAK) założony przez Kazimierza Kościelnego. HRAK działał w Krakowie i jego okolicach. Prowadził „mały sabotaż” oraz wydawał „Biuletyn Harcerskiego Ruchu Antykomunistycznego”. Członkowie organizacji ratowali też sztandary ZHP. HRAK został rozbity pod koniec 1950 r.
Na zakończenie wykładu mgr Kapusta zauważył, że jeszcze w 1991 r. Komisje Historyczne ZHP nie dostrzegały działalności harcerskich organizacji antykomunistycznych jako dorobku harcerstwa polskiego.
Spotkanie zakończyła dyskusja, w której udział wzięli członkowie Klubu oraz Związku Harcerstwa Polskiego.

Jacek Klimczak
Przewodniczący Zarządu Klubu Historycznego
im. gen. S. Roweckiego „Grota” w Zgierzu

Kontakt z Klubem

klubgrota-zgierz@wp.pl

Opieka nad Klubem

Oddział Instytutu Pamięci Narodowej – KŚZpNP w Łodzi
ul. Elizy Orzeszkowej 31/35
91-479 Łódź