Strona główna / Kluby w Polsce / Zgierz / Relacje ze spotkań /

Klub Historyczny im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Zgierzu

Spotkanie Klubu poświęcone NSZZ „Solidarności”

12 października 2011 r. odbyło się kolejne spotkanie Klubu Historycznego im. gen. Stefana „Grota” Roweckiego w Zgierzu. Było ono poświęcone działalności NSZZ Solidarność w okresie 1980–81.

Wykład „NSZZ Solidarność w dokumentach bezpieki 1980–81” wygłosił dr Sebastian Pilarski z Oddziału IPN w Łodzi.

Prelegent we wstępie omówił przebieg strajków w sierpniu 1980 r. w regionie łódzkim, które zostały zapoczątkowany przez strajk w łódzkim MPK. W czasie tego strajku sformułowano 61 postulatów. Po zakończeniu strajku – 9 IX 1980 r. – w mieszkaniu Grzegorza Palki przy ul. Nawrot powstał Międzyzakładowy Komitet Założycielski Ziemi Łódzkiej, który stał się ekspozyturą związku na region łódzki. Na jego czele stanął Andrzej Słowik. W październiku 1980 r. związek liczył już 100 tys. członków w aglomeracji łódzkiej. Był wspierany przez grono ekspertów, związanych głównie ze środowiskiem Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, m. in. Benedykta Czumę, Tadeusza Grabowskiego, Andrzeja Ostoję-Owsianego, Andrzeja Mazura, Andrzeja Woźnickiego i Marię Kawecką. W grudniu 1980 r. decyzją władz Solidarności ograniczono rolę ekspertów, wskutek czego część ekspertów przestała współpracować ze związkiem. Charakterystyczne dla Łodzi było wsparcie udzielone przez środowiska akademickie (reprezentowanych m.in. Jerzego Kropiwnickiego i Grzegorza Palki).

W Solidarności pojawiały się też tendencje odśrodkowe – utworzono reprezentację zakładów włókienniczych (Komisję Włókniarzy), która była tworem quasi-niezależnym od władz centralnych. Łódzkie zakłady włókiennicze były w niej najsilniej reprezentowane. Dużą rolę odgrywał w nich Marek Czekalski. Później Komisja Włókniarzy przekształciła się w komisję ds. płacowych w przemyśle lekkim. To działanie było niejako na rękę władzom, gdyż chciały one zepchnąć Solidarność na pozycję związku branżowego i uniemożliwić mu działalność polityczną.

25 maja 1981 r. dokonano wyboru Przewodniczącego Zarządu Regionu Łódzkiego, którym został Andrzej Słowik, a w Zarządzie zasiedli między innymi Jerzy Kropiwnicki, Grzegorz Palka, zgierzanin Ireneusz Kuzan, Janusz Kenic. Związek liczył wtedy 400 tys. członków skupionych w 1290 komisjach zakładowych.

Istotnym wydarzeniem w okresie legalnej działalności związku był spór o wolne soboty, który miał miejsce w styczniu 1981 r. Władze uzasadniały istnienie 6-dniowego tygodnia pracy względami gospodarczymi. 10 i 24 stycznia odbyła się akcja protestacyjna, a 27 stycznia – strajk ostrzegawczy. Ostatecznie wprowadzono soboty wolne od pracy.

W marcu wynikła sprawa zwolnienia ze szpitala MSW w Łodzi kilku cywilnych pracowników, zwolnionych za przynależność do Solidarności. Uzasadniano to tym, że w placówce MSW nie może istnieć niezależny związek zawodowy. Ostatecznie MKZ w Łodzi oraz Komenda Wojewódzka MO zawarły porozumienie i związkowców przywrócono do pracy.

W lipcu związek podniósł sprawę zaopatrzenia Łodzi, która była gorzej zaopatrzona od innych wielkich miast. 30 lipca zorganizowano tzw. marsz głodowy. Skupił on ok. 20 tysięcy łodzian, którzy przeszli spod katedry pod Urząd Miasta Łodzi i dalej na Plac Wolności. W Zgierzu w analogicznym proteście uczestniczyło 2 tysiące osób. Z marszu w Łodzi zachował się kilkuminutowy film milicyjny, odnaleziony kilka lat temu w policyjnym archiwum. Marsz spotkał się z dużym zainteresowaniem mediów, również zagranicznych. Nie przyniósł jednak większych rezultatów.

Na I Krajowym Zjeździe Delegatów zaznaczył swój udział Grzegorz Palka, który 8 września 1981 r. przedstawił tzw. program alternatywny, który zakładał odejście od taktyki unikania konfrontacji. Nie zyskał on uznania wśród delegatów. Natomiast 28 października zorganizowano ostatni ogólnokrajowy protest legalnej Solidarności – godzinny strajk ostrzegawczy. Dostrzegalne było już wtedy duże zmęczenie społeczeństwa ciągłym napięciem.

Służba Bezpieczeństwa prowadziła wobec łódzkiej Solidarności różnorakie działania operacyjne. Próbowano powstrzymywać radykalnie antykomunistycznych działaczy, a promować działaczy ugodowych. Prowadzono też działania kompromitujące działaczy związkowych. SB pozyskała też kilku tajnych współpracowników spośród łódzkich związkowców. Nie wszystkich można zidentyfikować, z powodu znacznych braków w dokumentach.

Najważniejszym agentem był TW „Wacław” – Andrzej Mazur, doradca Solidarności. Starał się on doprowadzić do konfliktu w strukturach związku. Doprowadził do opublikowania w styczniu 1981 r. w prasie wywiadu oczerniającego władze związku. Próbował również wprowadzić do redakcji pisma „Solidarność Ziemi Łódzkiej” agenta o pseudonimie „Znicz”. Próba ta zakończyła się niepowodzeniem. Drugim znacznym tajnym współpracownikiem był TW „Michał” – delegat na I zjazd związku, który złożył w czasie zjazdu 10 doniesień.

Spotkanie zakończyła dyskusja, w której wzięli udział członkowie Klubu. Pytania dotyczyły działalności łódzkiej Solidarności po wprowadzeniu stanu wojennego.

Przewodniczący Zarządu Klubu

Jacek Klimczak
Opracował:
Kamil Klimczak
Sekretarz Zarządu